Yurtdışı Marka Tescili Nasıl Yapılır? Madrid Protokolü ile Uluslararası Başvuru

İhracata başlayan, yurtdışına franchise veren ya da e-ticarette sınır ötesi satış yapan her işletme aynı soruyla karşılaşır: Türkiye'de tescilli markam yurtdışında da korunuyor mu? Kısa cevap: hayır. Marka koruması ülkeseldir; TÜRKPATENT tescili yalnızca Türkiye sınırları içinde hak sağlar.

Türkiye'deki tescil yurtdışında neden geçerli değil?

Her ülke kendi marka sicilini tutar. Almanya'da satış yapacaksanız Almanya'da, Amerika'ya ihracat yapacaksanız ABD'de geçerli bir tescile ihtiyacınız vardır. Markanızı önce davranıp o ülkede başkası tescil ettirirse, kendi ürününüzü o pazarda kendi markanızla satamama riskiyle karşılaşırsınız. Bu, özellikle Amazon ve benzeri pazaryerlerinde mağaza açarken sık yaşanan ve çözümü pahalı bir sorundur.

Yurtdışında marka tescili için üç yol

• Ülke bazlı başvuru: Her ülkenin marka ofisine tek tek başvurursunuz. Az sayıda ülke hedefliyorsanız mantıklı olabilir; ancak her ülkede ayrı vekil, ayrı ücret ve ayrı süreç demektir.
• Madrid Protokolü (WIPO): Tek başvuruyla 130'dan fazla üye ülkede koruma talep edersiniz. Türkiye'den yapılan uluslararası başvuruların standart yoludur.
• Bölgesel sistemler: Avrupa Birliği markası (EUTM) tek başvuruyla 27 AB ülkesinde koruma sağlar; Afrika ve Benelüks için de benzer bölgesel sistemler vardır.

Madrid Protokolü nasıl işler?

Madrid sistemi, Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) tarafından yürütülür. Türkiye'den başvuru, TÜRKPATENT aracılığıyla yapılır; yani önce Türkiye'de bir marka başvurunuzun veya tescilinizin bulunması gerekir. Buna "esas başvuru" denir.

• TÜRKPATENT'teki başvurunuz ya da tesciliniz esas alınarak WIPO'ya uluslararası başvuru yapılır.
• Başvuruda koruma istediğiniz ülkeleri (designations) tek tek seçersiniz; her ülke için ayrı ücret ödenir.
• WIPO şekli incelemeyi yapar ve markayı uluslararası sicile kaydeder; ardından seçtiğiniz her ülkenin ofisi kendi mevzuatına göre esastan inceler.
• Her ülke, genellikle 12-18 ay içinde kabul veya ret kararını bildirir. Bir ülkenin reddi diğerlerini etkilemez.

Beş yıllık bağımlılık kuralına dikkat

Uluslararası tescil, ilk beş yıl boyunca Türkiye'deki esas başvuruya bağlıdır. Esas başvuru bu süre içinde reddedilir veya tescil hükümden düşerse, uluslararası tescil de aynı kapsamda etkilenir. Bu yüzden yurtdışı planı olan markalarda Türkiye başvurusunun sağlam olması — yani benzer marka riskinin baştan doğru analiz edilmiş olması — iki kat önemlidir.

Avrupa Birliği markası (EUTM) ne zaman mantıklı?

Hedefiniz ağırlıklı olarak Avrupa ise, EUIPO nezdinde yapılan tek bir EUTM başvurusu 27 üye ülkenin tamamında koruma sağlar. Ülke ülke başvuruya göre belirgin biçimde ekonomiktir. Ancak iki özelliği bilinmelidir: Tek bir üye ülkede geçerli bir itiraz tüm başvuruyu düşürebilir ve tescilden itibaren beş yıl içinde AB'de ciddi biçimde kullanılmayan marka iptal tehdidiyle karşılaşır.

Maliyet nasıl hesaplanır?

Madrid başvurusunda ücretler İsviçre Frangı (CHF) üzerinden ödenir ve üç kalemden oluşur: WIPO temel ücreti, ülke başına belirlenen bireysel ücretler ve sınıf sayısına bağlı ek ücretler. Toplam, seçtiğiniz ülke sayısına ve sınıf sayısına göre değişir; iki-üç ülkelik bir başvuru ile yirmi ülkelik bir başvuru arasında büyük fark vardır. Bu yüzden doğru strateji, "her yerde tescil" değil, önümüzdeki üç-beş yılda gerçekten satış yapacağınız pazarları seçmektir.

Doğru sıra: önce Türkiye, sonra dünya

• Önce markanızı Türkiye'de sorgulayın ve tescil başvurunuzu yapın; Madrid sistemi buna dayanır.
• Hedef pazarlarınızı netleştirin: ihracat yaptığınız, distribütör aradığınız veya e-ticarette sattığınız ülkeler.
• Hedef ülkelerde ön araştırma yaptırın; aynı sınıfta benzer marka varsa strateji (farklı ibare, muvafakat, farklı sınıf) baştan kurgulanır.
• Madrid başvurusunu Türkiye başvurusuyla uyumlu bir mal/hizmet listesiyle yapın; sonradan kapsam GENİŞLETİLEMEZ, yalnızca daraltılabilir.

Sık yapılan hatalar

• Türkiye'de riskli bir markayla Madrid'e çıkmak: esas başvuru reddedilirse beş yıllık bağımlılık nedeniyle uluslararası tescil de sarsılır.
• Pazar planı olmadan çok sayıda ülke seçmek: kullanılmayan ülkelerde ödenen ücretler geri gelmez.
• Mal/hizmet listesini dar tutmak: sonradan genişletme imkânı olmadığından büyüme planı listeye baştan yansıtılmalıdır.
• Yerel ret bildirimlerini takipsiz bırakmak: bazı ülkeler ret bildirimine cevap için kısa süre tanır ve yerel vekil ister.

Üç ihracatçı, üç farklı strateji

• Pazaryeri satıcısı: Amazon ve Etsy üzerinden ABD ile Avrupa'ya satan bir ev tekstili markası, Madrid başvurusunda yalnızca ABD'yi seçip Avrupa için tek EUTM tercih etti; yirmi yedi ülkeyi tek tek seçmeye göre hem ücret hem takip yükü ciddi azaldı.
• Distribütörle büyüyen üretici: Körfez ülkelerine distribütör atayan bir gıda firması, sözleşme imzalamadan ÖNCE hedef ülkelerde başvuru yaptı; çünkü distribütörün markayı kendi adına tescil ettirmesi, bu coğrafyada en sık yaşanan kayıp senaryosudur.
• Franchise veren zincir: Balkanlar'a franchise açan bir kafe zinciri, ülke ülke başvuru yerine Madrid'i kullandı; sisteme sonradan ülke ekleme (subsequent designation) imkânı, yeni ülke anlaşmalarında elini rahatlattı.

Üç örneğin ortak noktası şu: ülke listesi pazarlama planından çıkar, tersinden değil. Nerede satış, üretim veya bayilik olacaksa koruma oraya kurulur; kalan ülkeler için Madrid'in sonradan ekleme esnekliği yeterlidir.

Sık sorulan sorular

Madrid başvurusu ne kadar sürer?

WIPO'nun şekli incelemesi genellikle birkaç ay içinde tamamlanır; asıl bekleme, seçtiğiniz ülkelerin esas incelemesindedir. Üye ofisler kural olarak 12, bazı ülkelerde 18 aya kadar sürede kararını bildirir. Bu süre içinde olumsuz bildirim gelmeyen ülkelerde koruma kabul edilmiş sayılır.

Türkiye'de başvuru yapmadan yurtdışında tescil alabilir miyim?

Madrid sistemi için hayır; uluslararası başvuru, menşe ofisteki (Türkiye) başvuru ya da tescile dayanmak zorundadır. Ülke bazlı yolda ise Türkiye tescili şart değildir; ilgili ülkenin ofisine yerel vekil aracılığıyla doğrudan başvurabilirsiniz. Yine de strateji açısından ana pazarınız olan Türkiye'yi korumasız bırakmamak gerekir.

Amazon'da satış için hangi ülkenin tescili gerekir?

Amazon Brand Registry, satış yaptığınız pazar yerinin ülkesinde geçerli bir tescil ister: amazon.com için ABD (USPTO), Avrupa pazar yerleri için EUTM veya ilgili ülke tescili gibi. Türkiye tescili yalnızca amazon.com.tr için yeterlidir. Bu yüzden e-ihracat planlayan satıcılar Madrid başvurusunda hedef pazar ülkelerini baştan listeye ekler.

Yurtdışı planının ilk adımı sağlam bir Türkiye tescili: Ücretsiz Marka Sorgulama · 2026 Marka Tescil Ücretleri · Marka başvurusu reddedilirse ne yapılır?